Mzk  

Video

Wne

Helbest

Rziman

Navdar Navn kurd Lsk Çrok Meselok Pkenok Link

 
 
 
 
 

 

 

Hevpeyvn bi lkolner nivskar kurd:

Mehmd Ebdellah re

Hevpeyvn amadekirin:

Lazgn Teter

   Lazgn Teter Mehmd Ebdellah

 

Ev hevpeyvn hatiye kirin di riya telfonde....                                                        

  Hevpeyvn di gel lkolner nivskar kurd berz Mehmd Ebdellah, wek t zann ku v camr bi 10 an lkoln bernameyn hja kirine li ser kultur anda Kurd, li ser jnengarya navdarn kurdan yn ku pir nayne nasn li ser gelek bajarn kurd yn kevnar li herma bakr kurdistan.  Ji wan berhemn w ya her giring balkş Filmn w yn dokumanter li ser droka malbata  Bedirxanya b. Bi 10an lkoln bernameyn w di televizyonn kurd başqe başqe hatibn  weşandin belavkirin.. Ji wan televizyonan, kurdistan tv, kurd sat kurd1. Xebata w ji bo tore anda kurd, hn j berdewame, di v hevpeyvnde em dixwazin hink ronah bavjin li ser jiyan xebata w:

L: Mehmd Ebdellah mamosteyek navdare di gorepana  tore anda Kurd hn tir b heger we xwe bi xwendevan me bi de nasn di der bar jiyana xwe we şirovekiriba ?

 

 

M.E: Ez awa bibjim.Ez bi xwe xelk herema Xerza me. Herema Xerza 4 qeza wilayeteke: Bişr, Misirc(Kurtalan), Hawl(Baykan), Hezzo(Kozluk) Sason. Her kes ku ji v herem be  j re dibjin Xerz. Ez di nav malbateke wisa de mezin bm ku di nava malbat de ji bil ziman Kurd h zimanek d ne dihat axaftin... Bav min bi xwe Seyda b, l melet  ne dikir. Em di nava malbat de li ser rbaza Melay Cizr, Şx Ahmed Xan yn weke Şx  Ebd rehman Aktepey yan em li ser andeke Kurdewariy mezin bne.

 

L: Bel mamost?

M.E: Ez dixwazim paş behsa saln 1950yan 1960 an bikim. Ji daykbna bav min li dora sala 1905 e. Bav min ji dewra Komta Îstqlala kurdistan (Azad) mab. Gellek kesn Azady hevaln bav min bn. Li ser bingeha Azady Xweybn hate damezrandin... Pwendiyn bav min ramann w weke swaneke fireh b ji bo me... Bav min hem zarokn xwe li ser bingeha dwana Melay Cizr, Mem Zn a Şx Ahmed Xan, Nbihara Bikan, Eqda man Rewdetulnema a Şx Ebd rehman Aktepey mezin kirin. Evana ew bingeh b ku em weke nivsk li ser mezin bn.

Ji aliy din ve, pişt sala 1958 an radyoya Yervan b radyoyeke esman hem Kurd dikaribn l guhdar bikin. Em hem xwişk bira bi deng v radyoy mezin bn.Min bi xwe dikarib pişt sala 1963an li radyoy guhdar bikim. Temen min 5 sal b. Di w dem de kesn ku weke axaftvan, me dengn wan di radyoy de dibihst wek Kerem Seyad Swaza Evdo bn. Ji bil wana me li şanoyn radyoy(temsl) weke Kerro Kulik, Xan Çengzrn Siyamend Xec guhdar dikirin. Ji aliy kilaman ve(stran) me li Gerebt Xao, Meryem Xan, Kawis Axa, Silman Hinarek, Aram Dkran, Sed Axa Mihemed Axay gudar dikir.

L: Bel?

M.E: Her weha me li radyoya Bexday j guhdar dikir.Demeke me li radyoya Kirmanşah guhdar dikir. Ber ku ez herim dibistana Tirk min li ber dest bav xwe xwend. Bav min bi Kurd dersn Ereb dida me. Heta paş me dest bi frbna ziman Faris kir.L min z dev j berda.

L: keng ilo we dest  bi nivsandina ziman Kurd kir di bin i bandr nr de?

M.E: Dema ez fr tpn latn bm her weha min dikarib bi Kurd j binivsim. Pirtkn Seyday Cegerxwn wek dwana Birsk pt Sewra Azad gihabn destn me, her wiha me alfaba Mr Celadet bikar tan. Yan ji sala 1964 an vir de min bi Kurd dinivsand... Îro ez bi xwe dinivsnim l ne di malper rojnameyan de. Li Amed kovara BÎR dert. BÎR li ser portre ango jnengarya kesayetiyn Kurd yn ku baş nayne nasn, lkolna dikir. Hevaln min in. Li ser daxwaza wana ji bo her d jimarn dawy li ser d kesn Kurd ku ne dilovaniya Xwed xizmeteka zor giring di bizava azadxwaza Kurd de tkoşiyane. Min nivsand, yek ji wana Binbaş Şewket Tran b. Şewket Tran yek ji mmar doza 49 an b.

L: Kye Şewket Tran?

M.E: Di sala 1959an de dewlet biryara kuştina 3000 Kurd dab, li mqabila byera 1958an ya Kerkk. Ev byer di parznameya mehkema w dem de bi ferm heye... Paş dewleta Tirky biryar guhert 50 Kurdn rewşenbr zndan kir. Yek ji wan 50 kesan bi nav Emin Bat b, ku ji xelk Nisbn b di hqq de dixwend.. Şehd ket zndan man 49 kes.Lewra ji v doz re dibjin Doza 49 an.

L: Bel mamoste?

M.E: Di w dem de yek ji pşvann doza Kurd Şewket Tran b ku esasen xelk Hezroy ye li gund Wezrn y li qeza Kercews mezin bye. Li Ankaray zabit b, kes din j, Mistefa Remz Bcak b, ku di sala 1950an de bb weklmillet Diyarbekir li Paris wefat kir... Nameyeka w ya bi nav deng heye ku di sala 1965an de ji smet Paşa re nivsandiye...

L: Weke ku t zann we bi dehan bername lkoln li ser and kultura Kurdan kirib. Her weha li ser jnengariya navdarn Kurd li ser bajarn kevnare yn bakr Kurdistan. Ev bernameyn we di kjan televizyonan de hatin weşandin?An di kjan kovar rojnameyan de hatin weşandin belavkirin ?

M.E: Ne di rojname kovaran de, di Kurdistan TV Kurdsat de hatin weşandin. Dema ez li ar pereyn Kurdistan digerim, ez dibnim ku Kurd hev nanasin, di derbar jiyana hev de an bajaran de km tiştek ji hev dizanin. Sedem j snorn ku dewletn cran danne navbera Kurdan.

L: Bel?

M.E: Ji bona ku em bakr Kurdistan bi Kurdn her s pereyn din bidin nasn, me bername amade kirin, di Kurdistan Tv de bi nav Bajar Bi Bajar Kurdistan. Deh beş her beşeke nv siet hate weşandin. Bernameyn ku me da Kurdsat 15 beş bn. Her beşek 45 deqe b nav bernamey: D Keziyn Kurdistan, ango Ferat Dcle.

L: Bel mamoste?

M.E: Xebateka me ya her giring bernameya me ya li ser malbata Azz b ku pişt sala 1821 an nav v malbat dibe Malbata Bedirxaniyan.

 

L: Bel keko! Ji xwe pirsa min ev b, weke ku t zann, malbata Bedirxaniyan xwed peymaneka kevin qedirbihaye, we j flimn dokumanter li ser v malbat kirib, pirsa me ev e: Çawa hate bra we ku we lkoln li ser v malbat kir? Giringiya v malbat ji bo Mehmd Ebdellah ib?

M.E: Ez vya bjim, min di ser axaftina xwe de got, ku me di mala xwe de ji ser de Mem Zn a Şx Ahmed Xan dixwend, ev eser ne tanha ji bo Kurdan, l şahesereka seranser dinyay ye, Şx Ahmed Xan rbazeke ji bo Kurdan datne dibje:Her giya li ser koka xwe hşn dibe. Me j bi w baweriy hereket kir. Eger ro hin kes ji esl xwe dr ketibin j, d rojeke w werin ser koka xwe.

L: Bel?

M.E: Kok esl me kne?! Ez bi tevah bjim, yek ji wana mrgeha Bota ye. yek ji wana mrgeha Miks ye, yek ji wana mrgeha Hekkariya ye, ku hem di nava Peymana Proz de ne.. Pişt van mrgehan koka Kurdan t ser binemaln ku xelfeyn Mewlana Xalid Şehrezorne. Roleka wana ya zahf zde di bizava azadxwaza Kurd de heye. Her weke mala Seyd Tahay Nehr: Ji wana Seyd Tahay mezin, Şx Ûbeydullah Seyd Ebdulqadir Seyd Tahay bik... Ji xelfeyan binemala şxn Berzan ku heya ro di bizav de berdewamin... Malbata Şx Ely Paloy ku bapr Şx Sed e. Malbata Şx Ebdurrehman Aktepey, Şx Xalid Cizr Şx Mehmd Hefd kesn ku vgav navn wana nayne bra min. Ev hem kok esl Kurdan e.

L: Bel.

M.E: Ger em werin saln 1900 , em dibnin ku nifşn ango hemnişnn wana di wateya ndem de, dertne hol... Ji Bedirxaniyan Emn Al  Bedirxan, Salih, Evdirrehman, Miqdat, Celadet, Kamran, Ebdurrezaq, El Şamil Paşa gellek kes di nav bizav dene...

Her weha malbatn Nehriyan, Bedirxan Baban di nava Kurd Ta'awun Teraqy dane... Pişt sala 1912an,  malbata Ceml paşay Diyarbekir bi xurt di nava tevger dene. Serok Hv y Omer Cemil paşaye, Ekrem Beg, Qedr Beg mala Cemil paşa heya n ser dilovaniya xwe, di nava doz de xwed cihn berz bn.. Ji hevaln wana Hemza Beg Miks, Menduh Selm Beg Wan ku di sala 1927an de, dibe serok Xweybn, Îhsan Nr Paşa y ku dibe serfermandey bizava Agiry, Nemrd Kurd Mistefa Paşa, Xalid Beg Cibr y serok Komta ya Îstqlala Kurdistan b, Xalid Beg Heseniya, Kerem Qolaxasiy Zikr, Biroy Hes Tl hene...

V dawiy Haco Axa, Mala Bozan Şahn Beg, Wecd Ceml paşa, biray w Mistefa Beg, malbata Ely Ûnis hene, Nr Drsim, Nreddn Zaza, Elşr, Seyr Riza hene..

Dema em li Hawar dinhrin şoreşeke Kultur dest pdike. Em bi xwendina Hawara Celadet mezin bn. Ji nivsaran Baban hene wek:Hemd Ferec, Hevind Sor, Seyda Cegerwne, Faq Bkese, Osman Sebr, Esr gellek kesn din hene...

Em weke xwendevan şagrtn wana mezin bn. Dema ez fr latn bm, min helbestn seyday Cegerxwn bi tpn alfabeya Mr Celadet dixwend. Evan kesn ku min behsa wana kir gellek kesn ku navn wana nehate bra min, hem hjane ku em jiyana wana weke dokumanter bnin ser ekrann televizyonn Kurd...

L: Ez dizanin ku we gelek zehmet dt gelek teveger we kir, dema we bernameya li ser malbata Bedirxaniyan kir, we snorn kurdistan  derbaskir, win di efrkey de derketin, we i asteng aloz dtin?

M.E: Bel, kar bernameyan kareke hevbeşe. Bi nsenek nameşe. Em weke tmeke tevgeriyan, hevpeyvnn me gellek bn. Li Silmaniy, li Hewlr, li Bexday... Bexda gellek xeterb ji bo hevaln me. Dihok, Binxet, Qamişlo, Ankara, Stenbol, Urdin, Nairobiya Kenyay Kuweyt... Bi rast zahmet b, l dema berhrem dertne hol ew zahmet aloz tne jibrkirin. Div her tim di bra me de be ku Snem Xan,  kea Mr Celadet Bedirxan alkariyeka zor zde da me li gel zilam xwe Seyda Salah Sadallah ku ro ne di nav me de ye.

L: Weke ku em dizanin hun ro ji bo televsyona Kurd ku li ser and huner dixebite, tu bi wan re dixebit, ez dixwazim tu hinek di v babet de biaxif da xwendevann me bizanibin?

M.E: Rast e, ez bi xwe di war kultur drok de dixebitim.Tekstn fliman dinivsim, lkoln berpirsiyariya min e. Di kirina bernameyan de alkariya Kurd 1 dikim... Ez bi xwe bi nav wan nikarim biaxifim ji ber ku berpirsiyarn TV y yn ferm hene. L ez dixwazim bi dehan, bi sedan televizyonn Kurd vebin, da em bikaribin ziman and hunera Kurdan bigihnin Kurdn li welat seransera chan. Her zarokeke Kurd xwed mafe ku ziman xwe bizanibe, droka xwe bizanibe, b ka bav baprn wan i kes bne i afirandine.

L: Gelo tu bi i nrn li anda Kurd xesma ku di van saln dawde weke ku em dibnin ku prabnek andey di astek fireh de pk hatye xwe li hol qeblkirin daye  nerna we ye?

M.E: Di anda Kurd de pşvenn zahf baş hene,15 an 16 televizyonn Kurd hene. Evana pwendiyn navbera Kurdan xurt fireh dikin. Dwemn j ev televizyon zaravn Kurd nz hev dikin. Hem byern Kurdistan bi xra van televizyonan tne şopandin. Festval, konferans, muzka Kurd t belave kirin.... Li bakr j gellek yasa di leha me de hatin guhertin, mesela her sal belediya Amed festvala and huner li dardixe, her weha belediyn Kızıltepe, Cizr, Bazd dikarin li ser wjeya Kurd bernameyn torey bi tevlbna Kurdn ji ar pereyn Kurdistan Ewrpay panel konferans bikin, dwann dengbjan saz bikin, ev hem baş in.

Ji bil vana gellek malpern Kurd hene, hin ji wana li ser navn kesane hin ji wana li ser navn rxistnane, di malperan de drok, rok, helbest, ne, lkoln hene, her Kurdek dikare wan bişopne.

L: Bel mamoste, l pirtk?

M.E: Mixabin, di pirtkan de rewş cudaye, ez nikarim bjim ku Kurd pirtkan dixwnin, xwendin km e. Gellek nivsarn Kurda pirtkan nivsne, bi wan re zahmet dtye. Weşanxaneyn Kurda j, babetn pirtkan j zor dewlemendin. L dema em pirsa jimara pirtkn firot dikin, her yek ji 300 an 400an derbas nabe.!! Ev pirtkn ku tne firotan hem tne xwendin an na em nizanin, di v babet de rewş xeter e. Ger her Kurdek cixarekş meh d pakt cixare km bikşe pern wan bide bi pirtkan, hem malbat d bibin xwendevan ziman xwe.

L: Sedemn kmxwendin ine?

M.E: Belk j ji ziman perwerd t, her zarokek Kurda bi ziman Tirk, Ereb, Faris tte perwerdekirin,xwendina bi van zimanan ji wan re rihettir e, bi taybet ziman Tirk...

L: Li gora te di qonaxa ro de i aloz asteng di ziman Kurd de hene?

M.E: Li başr mezin li rojhilat gellek nivsarn Kurd yn hja hene ku ew bi tpn Ereb dinivsnin, l mixabin nfsa Kurdn bakr ji tevahiya her s pereyn din zdetire... Pişt saln 1924an li Tirky tpn ereb ji hol rabn tpn latn ketin şna wan, nemumkune ku bakr bikaribin evan berheman bixwnin, ger berhem bi soranbin j, l bi tpn latn hatibin nivsandin, dsa j em dikarin bixwnin. Ji bo tp xwendina Kurd bi alfabeya Ereb, perwerdeka din li ser me ferz dike ku ew j zahmete.

Ger tu bipirs bj ev nezann sc e an na?! Na,sc i Kurdek nne. Dema em li kovara Hawar dinhrin t de nivseke Hemd Ferec an Evdilxaliq Esr dibnin, hetta helbesteke Hec Qadir Koy dixwnim em baş t digihn, l di nav dem de, pişt ku snor di navbera Kurdan de hate dann Kurd ji hev dr ketin, her weha zarav j ji hev dr ketin, alfabe j di navbera me de, b rada me b problem.

L: L werger?

M.E: Berhem tne wergerandin an tp tne guhertin, gellek apxane vya dikin. Ev j tişteke baş e. Ji soran bo Kurmanc zazak an j bi eksa w, ferq nne. Ji aliy yasay de j, alozyn me bi tevah hene, hin desthilatdar naxwazin berhemn Kurdan weke di ziman xwe de bte weşandin... Ev j ji netewaperestiya wana t..

L:  Bi min pir xweşe ku em diaxifin v hevpeyvn dikin, ez naxwazim pir dirj j bikim, li gora dtina te, heya ro ferhenga rzmana Kurd ya standart pk hatiye an na?

M.E: Na kek min. Em nikarin bjin pkhatiye, ger tu ji min bipirs ev ne problem e, w bibe... Di axaftina devk de problemn hem milletan hene... Di nava Kurdan de j, problemn devok lehey hene... Mesela li Almanyay kesek ji bajar Koln ji devoka kesek ji bajar Hannover fahm nake, an Fariseke ji Esfehan ji yek Tehran fahm nake, l dema ziman xwe bikin ziman perwerdey herkes ji hev fam dike, Ji bo Kurdan j pvajoyeke dr dirj pwiste.

L: Ji bo baştir bibe div i bte kirin?

M.E: Kek hja! Di v meseley de yekemn xebateke baş lazim e... Însann me yn hja hene ku dixebitin, ji kjan herma Kurdistan dibe bila bibe, ev ne giringe, ger şaşt hebin, bi lkoln tkiliyan are dibe, mesele nyet ramanin... Mjiy Kurda pwiste areserkirox be, ger em li hcetan ango maniyan bigerin, ew areser nebe... Di vir de tişt pwist eve ku deng mirov here hev, bar li ser pişta rewşenbraye... Dewlet bn an federebn an muxtaryeta ji bo Kurdan, v meseley bhtir areser dike.

L: Gelo i proje xebatn te ji bo anda Kurd hene?

M.E: Bi hesb ziman Kurdn bakr, ziman zehf zde ji malan derye, zarok bi Tirk diaxifin, Ji ber li dibistanan bi ziman Tirk perwerde dibin... Xebata meya yekem ewe ku ziman Kurd vegere nava maln Kurdan... Di v babet de, rya her baş televizyonin, Şano, flim, rzeflim, flimn karton yn zarokan bernameyn kultur pwistin,  di televzyonn me de hebin. Em li ser vana xebat dikin... Ger ziman Kurd vegere nav malan di nava malan de axaftinn ewt j bne sererast kirin pir baş e...Yan xebata me li ser and ziman heye.

L: Ji bo v hevpeyvn sipas ez nizanim di v hevpeyvn de pirs hene ku pwist b min ji  te bikira min nekir?

M.E: Na. L tişteke din heye, ku bingeha me ye. Min di ser hevpeyvn de j got, ew kesn ku em ji wana zde bne, ku ew di her war de aferner bne rewşenbr bne, pwiste em wan nasbikin bidin nasn... Pwiste ke xortn me wan binasin, da bizanibin Kurd j xwed ilm rfanin. Belk Kurd, bi v reng herin ser koka xwe... Ev millet ne km i milletye,  l ez nabjim zdetire j.

L: Bel mamoste!Gellek sipas ji tere.Serkeftin serfiraziy ji bo te dixwazim.

M.E: Ez j ji bo te dixwazim.

 

 
 
 
 
   
 

Webstats4U - Free web site statistics